نیفاقی دونیای سیاسی ئێمە. سەبارەت بە ونبوونی پرەنسیپەكان

image

 ئەبو بکرجاف ؛

بێبەهایی تا ئەو ئاستە بڕوات پێودانگێك نەمێنێت بۆ نرخ پێدان و بەهاپێدان و فلتەرێك بێت بۆ هەڵسەنگاندن و شەن و كەوكردنی حوكمدانەكانمان،  ئەوا هەموو شتێك لە ناو گەمەی هێزو بەرژەوەندی و پۆپۆلیزمدا وندەبێت یاخود وندەكرێت. لە غیابی كۆمەڵێك پرەنسیپی گرنگی نیشتمانی و

نەتەوەیی و مۆراڵیدا بۆ بەرگریكردن و پەیوەستبوون و وابەستەبوون پێوەی،  ناتوانرێت حوكمی باش و خراپ و چاك و خراپ لێك جیابكرێتەوە. واتە مانەوەو بەرگریكردن لە كۆمەڵێك بەهاو پرەنسیپی مۆراڵی و سیاسی پێش هەر شتێك دەبێت لە كارە هەرە لە پێشەكانمان بن. لە دونیای ئێمەدا، كارەساتی حوكمدانی بیناكراو لەسەر ڕق و كینەو بەرژەوەندی و گەی بردنەوە تەنیا بە كایەی سیاسییەوە نەوەستاوەو گوازراوەتەوە بۆ دونیای كۆمەڵایەتی و دەرونی تاكی ئێمە. پرەنسیپەكان پێودانگی هەڵسەنگاندن و نرخ پێدان و كێشانی حوكمەكان نین. لێرە كێ دەنگی بەرزترو قیژوقاژی میدیایی و ناو بازاڕی زیاتر بێت،  ئەوە حەقیقەتی لایە. حەقیقەت لێرە بارگاوییە بە قیژوقاژو هەراوزەناو دەنگی گەورەی بۆش،  بە شێوەیەك بوونێكی وا خولقێنراوە، سروت و تەقسێكی وەها خولقێنراوە، كە تاك و گروپ و هێزەكانی ئێمە نەتوانن بیر بكەنەوە لەوەی ئەوەی دەوترێت و حوكمی لەسەر دەدرێت  كە، ئایا ڕاستە یان هەڵە؟. بەمشێوەیە باش و خراپ بە پیودانگ و پێوەری ڕق و كینەو بوغزو كۆنەقین و كۆنەشەر دەپێورێت. "٢٥ ساڵە نەك نەتوانرا بەرگری لەو پرەنسیپە بەهایی و مۆراڵییانە بكرێت كە، لە ڕووی كۆمەڵایەتییەوە لە دونیای ئێمەدا بوونی هەبوو، تەواو بە پێچەوانەوە، ئەو بەهاو پرەنسیپە میللی و كوردەوارییانەش كە هەمان بوو لە ناو گەمەكاندا لەبار برا. نەك ئێمە نەمانتوانی پرەنسیپەكان بكەین بە پرەنسیپی مەدەنی و ناو فەزای گشتی، بەڵكو دونیای خۆمانمان كرد بە بەرەهوت و بیابانێكی بێ بەهاو بێ پرەنسیپ. لێرەوە ئەولەوێتی بەرگریكردن و بە تەنگەوە هاتنی پرەنسیپەكان و بەها پرەنسیپییەكانی دونیای ئێمە دەبێت بە ئەرك و واجبێكی فكرو فەلسەفەی سیاسی.

٢

ئەگەر بڕیار بێت، ئەگەر ئەركێكی مۆراڵی و مەدەنی و نیشتمانی و نەتەوەی وا بخوازێت بە فلتەری پرەنسیپەكاندا شت و پەیوەندییەكان ببینین و حوكمیان لە سەر بدەین و هەڵیان سەنگێنین، ئەوا بەرانبەر هەموو پێشێلكاری و سەرپێچی و ئیهانە كردنێك، ئێمە بەڵگە نەویست و پرەنسیپمان هەیە. لەوێوە دونیاو ئەكت و هەڵسەنگاندنیان دەبینین نەك پرەنسیپەكان بخەینە ناو گەمەو یاریی بێ ماناو پوچ و عەبەسییەوە. هێزێك هەڵەیەك دەكات، ڕەخنە لە هەڵە بگرین وەك ئەوەی كە لە ناو خۆی و بۆ خۆی هەڵەیە،  نەك هەڵە بێت لە بەر ئەوەی نەیارەكەمان هەستاوە بەم ئەكتانە.  پێشێلكاری و  سنوربەزاندن  لە سلێمانی و هەولێرو دهۆك و گەرمیاندا پێشێلكاری و سنوور شكاندن و سنووربەزاندنە بە پێودانگی پرەنسیپەكان ، نەك بە پیودانگی ئەو هێزەی پێی هەڵدەسێت. سوكایەتیكردن بە ئینسان و شكۆو كەرامەتی ئینسانیمان لە هەر كوێ بێت، بئ مۆراڵی و پێشێلكردنی پرەنسیپەكانە.بەرەو بەرەكاری و هەڵوێست نوواندن دەبێت لەسەر بنەمای پرەنسیپە جێگیرەكان بێت. ئەوەی لە دونیای ئێمەدا دەگوزەرێت، سیپتۆمی نەخۆشییەكی نیهیلیستیی و عەدەمییە كە،  كێ دەنگی بەرزترو قیژەو قاژی زیاتر بێت، حەقیقەت لای ئەوە. پێشێلكارییەكان لە هەولێردا، پێشێلكارییەكان لە سلێمانیدا، پێشێلكارییەكان لە بەغداد، لە گەرمیان و هەڵەبجەدا...لە هەر پانتایی و جوگرافییەكی دیكەدا بێت، هەر بێحورمەتی و پێشێلكارییە. پێشنیاری بڕینی مووچە بۆ بەغدا، تەقاندنەوەو هەڕەشەی تەقاندنەوەی  بۆڕی نەوت و غازو ژێرخانی ئابووری تازە پێگەیشتووی دونیای ئێمە، 

سنوربەزاندن و پێشێلكاریی و بێحورمەتیكردنە بە بەها جێگیرەكانمان. ڕۆژنامەنووسێك و چالاكوانێكی مەدەنی لە هەر كوێی دونیای ئێمەدا شكۆی بریندار بكرێت، هەر شكۆ شكاندنە وەك پرەنسیپ و بەها. چ بیابانێكمان خولقاندووە ئەوەی  لە بەغدا بكرێت بەرانبەر ژیان و شكۆی ئێمە لێی بێدەنگین، ئەوەی لە ڕۆژهەڵاتی كوردستان بكرێت لێی بێدەنگین، ئەوەی لە باكور بكرێت بە دوو تەرازووی جیاواز بكێشرێن و لێی بێدەنگ بین. پەكەكە هەڕەشەی تەقاندنەوەی بۆڕی غازو نەوت دەكات، لێی بێدەنگ بین. دەبێت تەواوی هێزەكانی ئێمە هەڵوێست وەرگرن، یەپەگەو یەپەژە لە ڕۆژئاوا بوار بە هێزە كوردییەكانی دیكە نادات دەبێت وەك پرەنسیپ و بەرگری لە بەها مەدەنیی و نیشتمانییەكان دەنگی بەسەردا بەرز بكەینەوە وەك چۆن بەرانبەر مامۆستایەكی ئاینی لە هەولێر دەنگ بەرزدەكەینەوە. گەمەیەك هەیە زۆر ترسناكە، هەرچی ڕوویداو ڕوو بدات هەڵیواسین بە عەلاگەی پارتیدا، ئەمە لە كاتێكدا هەموان بەژدار بوون لە چاكەو خراپەكانی دونیای ئێمەدا و ئێستاد بەشدارن و هەر هێزو كەسێك پشكی خۆی، هەموان گوناهبارن، هەموان بەشدارن لە تاوانكردن و گوناهكردن. جیابوونەوە لە یەكێتی و ئینشیقاق، ناكاتە ئەوەی برادەرانی گۆڕان بێگووناه بكەونەوە. ناكاتە پاكبوونەوەو حەجی پاكبوونەوە. با جەمسەرگیریی و هەڵوێست وەرگرتن لە سەر بنەماو بەرگریكردن و بە تەنگەوەهاتنی بەهاو پرەنسیپە مۆراڵیی و مەدەنییەكان بێت، نەك قیژووقاژو هەراو زەنا بۆ بردنەوەو گەلەكۆمە لە سەر بنەمای رق و كینەو بوغز.)