بۆ.. چۆن.. كەی؟

image

فازل میرانی*
پرسیارگەلێك بۆ دوو جۆر لە وڵاتە هاوسێكانمانەوە، هاوسێیەك هەر بە سنوورەكەی جارانیەوە و هاوسێیەكەی تریش بە سەرلەنوێ كێشانی سنوورەوەكەیەوە هاتۆتە ئاراوە، كە پرسیارەكە پەیوەندی بەچارەنووس و كێشانی سنوور و چارەنووسی ئێمەوە هەیە. ئەو سنوور كێشانەی كە دەبێتە دەستپێكی كۆتایی هێنان بە قۆناغێك لە مێژوو و جوگرافیا، كە زۆر كارمان كرد تا كێشەی مێژوو و جوگرافیا قووڵتر نەبێتەوە، سەربەخۆیی پێش ئەوەی بە چاوی مافێكی رەوا لێی بڕوانرێت دەبوایە بەچاوێكی چارەسەر ئاسا لێی بڕوانرێت، جگە لەمەش پابەندبوونە بە ئامانجێك پێش ئەوەی پاپەندبوون بوون بێت بە خواستێكی گرنگ و بایەخدار. 
كوردی عێراق هاوشێوەی مەردوومی تری جیهان مافی سەربەخۆبوونیان هەیە، ئەگەر لە رەوشی شیعەو سوننەكان رامێنین، ئەوا دەبینین هەردوولایان لە چوارچێوەی سنوورێكدا كە دەستوور و یاسا لێی میوان نییە لە قۆناغێكی وشكی بێ متمانەیی دەژین، یاسا بە میزاجی لایەنێك لەسەر حیسابی لایەنەكەی تر جێبەجێ دەكرێت، لە رەوشێكی واشدا ئەگەر لایەنێك بیەوێت بەرەو شێوازێكی دوور لە هیلاكی و سستی بەڕێوەبردن هەنگاو بنێت، ئەوا سەربەخۆیی بە مەفهومی شارستانی و یاساییەكەی هەرگیز زیانی لێناكەوێتەوە، بە پێچەوانەوەی مەفهومی لایەنی براوەو دۆڕاو یا باڵادەستی و ژێر دەستی، كە ئەم مەفهومە چەندین نەتەوەو وڵاتی بەرەو داڕمان برد. 
بۆچی كوردستان سەربەخۆیی دەوێت؟
لە وەڵامدانەوەماندا دەڵێین: پێش ئەوەی سەربەخۆیی ئاواتێك بێت، كوردستان لەلایەن سیاسەتمەدارە عەرەبە عێراقییە ناسیاوەكانمانەوە رووبەڕووی گوشاری زۆر توند كراوەتەوە، بەڵی سەرەڕای دەرك كردنمان بە ئێش و ئازارەكانی حەزرەتی یوسف كاتێك ئەویش لەلایەن خودی براكانیەوە فڕێ درایە نێو بیرەوە، ئەگەر چی ئێمە نە وەك ئەو لە خەونا بینیمان ئەستێرە كڕنوشمان بۆ بەرێت، نە لەژێر چاودێری نێو دەوڵەتییەكی ئەوتۆ ژیاوین كە مایەی ئێرەیی پێ بردنمان بێت، بەڵكو لە پێناو ئەمڕۆو بەیانیدا بەردی شاخمان دادەتاشی، بەڵام سەرەڕای ئەم زوڵم و ستەمەش ئێستاشی لەگەڵدابێت هەر دەڵێین عەرەبەكان برامانن. 
بینیمان زۆربەی ئەوانەی پێشتر لە خەباتدا هاوبەشمان بوون لە ئاست زوڵم و دەستدرێژییەكانی سەر گەلی كوردستان هەڵوێستی بێدەنگیان هەڵبژاردووە، هەر بۆیە گەلی كوردستان بۆ سەربەخۆیی هەنگاو دەنێت. ئێمە لە پێناو نیشتیمان بێدەنگ بووین، بێدەنگ بووین لەبەر پەلاماری سیاسییە تەمەن بچووكەكان كە ئاوات و خەیاڵی وا چۆتە مێشكیان تەواوی وڵات بخەنە ژێر دەسەڵاتی خۆیانەوە لە كاتێكدا ئەو وڵاتە چەندین نەتەوەی جیای لە خۆ گرتووە نەك چەند كۆمەڵە مرۆڤێك. 
كورد نەتەوەیەكە مێژوو حوكمی دابەشبوونی جوگرافی و پارچەپارچەبوونی بەسەرا سەپاندووە، بەڵام ئێمەو جوگرافیا هەردەم لە ململانێدا بووین و لەگەڵ مێژووشدا بۆ راستكردنەوەی بە پشوویەكی درێژ لە ململانێ دا بووین، سەركەوتین و لە بەدەستهێنانی ئەو مافەی كە خوا هاوشێوەی خەڵكانی تر كە لەوانەیە ئەوان هەست بەو نیعمەتەشی نەكەن پێی بەخشیوین، سەر دەكەوین، ئێمە نە بە رۆڵی هابیل رازی دەبین و نە دەمانەوێت خەڵكی تریش ببێتە بكوژ. 
چۆن سەربەخۆ دەبێت؟
زۆرێك موزایەدە دەكەن و پەلاماری هەڵبژاردنی سەركردەكانمان دەدەن، وەك ئەوەی ئەوان هەوڵیان نەدابێت لە نێوجەرگەی بارزان و چۆراوی چاكیی و رەسەنی بارزانیی باوك دا بن، ئەو سەركردەیەی لەسەدەی رابردوودا بە پێنج سەد پیاو لە باشترین پیاوەكانی مێژووی نەتەوەیەكی دروستكرد، تا نان و خۆراك بە هەندێ پارەدارو خاوەن بڕیار بەدەستانی ئەمڕۆ بدات، ئەوانەی ئەمرۆِ لە خراپەكاری بەولاوە لەبەرامبەر ئەو كەسانەی كە پێشتر چاكەیان لەگەڵدا كردوون كارێكی تریان نییە. ئایا ئەگەر بارزانی نەبووایە ئەوان ئەمڕۆ هیچ پێگەو دەسەڵات و بەختێكیان دەبوو تا ركابەری ئێمەی پێ بكەن؟
بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا راپرسی هۆكاری بابەتیانەی خۆی هەیە، بۆ شیكردنەوەی ناچین لاپەڕەكانی رابردوو هەڵبدەینەوە كە بۆنی مەرگی لە ناكاو و ئارام نواندنی لێدێت، ئەو ملیۆنەها مینە بەسە كە ئێستاشی لەگەڵدا بێت ئەیچێنن تا جەستەكانمانی پێ پەككەوتە بكەن. 
با هاووڵاتی كورد رای خۆی بدات كێ دەیەوێت پەیوەندییەكەی لەگەڵ عێراق وەك پەیوەندی نێوان گەورەو مڵ كەچكاری بمێنێتەوە، (وجعلناكم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اكرمكم عند الله اتقاكم) قسەیەكە بە عەرەبی نووسراوەو هەموو كەس لێی تێدەگات، ناچێتە عەقڵەوە زمان بكەنە بەهانە بۆ شێواندنی راستییەكان لە ئاست مافی نەتەوەیەك بە تایبەتیش ئەگەر ئەو نەتەوەیە مافخوراو بێت. 
كوردستان كەی سەربەخۆیی رادەگەیەنێت؟
ئێمەین كە وەڵامی ئەو پرسیارە دەدەینەوەو دەزانین چ كاتێك لە بارە، دەكرا كاتەكە هەندێ دوا بخرێت، بەڵام كەسانی غەیری ئێمە پەلەی لێ دەكەن. 
لەبەر ئەوەی لە عێراقدا چەمكی دەسەڵات رەوتێكی هەڵەو خراپی گرتۆتەبەرو پیادەی هەڵسوكەوتەكانی چەرخەكانی ناوەڕاست بەڵام لە ژێر ناوی نوێدا دەكرێت، لەوانەیە عێراق لەدوای ئێمەش خێرو خۆشی بە خۆیەوە نەبینێت. 
لە چ كاتێكی خراپدا هاووڵاتی بە بڕیار لە نان و خۆراك بێ بەش دەكرێت تا بەگوشار وڵات هاوشێوەی ماڵێك ناچار بكەن تەنیا مڵكەچی خۆیان بێت؟
نە دەكرێت پەیوەندی بە مەیل و ئارەزوو بێت، نە دەشبێت بەو شێوەیە بێت. لە هیچ شوێنێك مایەی قبول كردن نییە تاكە خەمی بزووتنەوە سیاسییەكانی عێراق تەنیا جووڵە پێكردنی شەڕی نێوخۆ بێت و ئێمەش بە شێوەیەكی رۆژانەو بەبەردەوامی بۆن و بەرامی كوشتن و كۆچپێكردن و هەڕەشەو تەقاندنەوە بكەین و هەڵە بە هەڵەی گەورەتر چارەسەر بكرێت تا ئەوەی لە نێو كۆشكەوەیە نەفرەت لە وانەی دەرەوەی بكات. 
بەداخەوە لە دوای ئێمە كەسێك ئەركی ئەو پرسیاركردنەی نەخستە ئەستۆی خۆی كە ئەمە لە پێناو نیشتیمانە نەك تاكە كەس یا تاكە حزبێك بپرسێت، ئەرێ كوردەكان لەبەرچی سەربەخۆییتان دەوێت؟
ئەگەر وەڵام و كردەوە مەیلێكی نیشتیمانییان لای نەتەوەی كورد لە پێناو مانەوە دروست بكردبووایە، ئایا پێویستیمان بە پرسیاری تر دەبوو؟
*سكرتێری مەكتەبی سیاسی پارتی دیموكراتی كوردستان